BİR DELİNİN GÜNCESİ – Biteatral

bir ASLI ERDOĞAN hikâyesi

Bir Delinin Güncesi ilk kez İstanbul İsveç Başkonsolosluğu’nun, MSGSÜ Kadın Araştırmaları ve Uygulama Merkezi işbirliğiyle başlattığı ‘Kadın Yazısı Festivali’ bünyesinde (oyuncu Ayşe Lebriz Berkem ve tasarımcı Başak Özdoğan tarafindan) 16 Mart 2018’de MSGSÜ Bomonti Kampüsünün 5. katında gerçekleşmiştir.

Kadın Yazısı Festivali’nin hedefi doğrultusunda toplumsal kutuplaşmada farklı düşünenlere nefes aldırmayan ortamların oluştuğu, toplumsal hezeyanların arttığı, özgürlüklerin kısıtlandığı, kadınlara karşı ayrımcılığın olduğu, ifade özgürlüğünün kısıtlandığı bir noktada Aslı Erdoğan’ın hem edebiyatçı kimliğine verdiğimiz önem hem de düşüncelerinin arkasında duran güçlü kimliği nedeniyle onun bir hikayesiyle festivalde yer almayı istemiştik. Bu nedenler bizim için hâlâ geçerliliğini koruduğu için bu projeyi sürdürmek istedik. 

“Bir Delinin Güncesi”nde hikaye şöyle başlar: Ömrünün önemli bir bölümünü akıl hastanesinde geçiren kadın, günün birinde beklenmedik bir anda salıverilir. Her anlamda ‘sistemle’ doğuştan sorunu olan bu kadın daha akıl hastanesinden çıkar çıkmaz çığrından çıkmış, cehenneme dönmüş bir dünyanın ortasında buluverir kendini.  Gerçeği algılayana/anlayana kadar olan olur ve o eşsiz deliliğin refleksiyle bütün okları üzerine çekmeyi başarır. İçine düştüğü bu cehennemden kurtuluşun (zekice) ‘deliliğe vurarak’ olabileceğini düşünür oysa işler daha da karmaşıklaşır. 

Kadının en naïf ve ‘matrak’ haliyle cehennemin orta yerindeyken coşkuyla ‘’Liberte… Egalite… Fraternite…’’ (Özgürlük Eşitlik Adalet) diye bağırması, kaldırımın kenarında her an ezilme tehlikesi altındaki yapayalnız bir ‘çiçeğin’ keyifli direnişi gibidir… Hikâyeyi oyunlaştırırken şu soru dönüp durdu kafamızda: Bireyin tımarhaneler ve hapishanelerle terbiye edilmesi neyin sonucudur? 

Bir Delinin Güncesi harikulade bir anlatıma sahip, hem hüzünlü hem de komik unsurları olan (matrak) bir hikaye… Yaşadığımız dünyanın gerçekliği bundan daha güzel sorgulanamazdı. Gerçekler, bir delinin muhayelesinde nasıl da eğilip bükülebiliyor.  Ancak bir deli bu kadar dalgasını geçebilir bu cehennemle… 

Aslı Erdoğan’ın ifadesiyle, “… merkezin, tüm merkezlerin dışına kaçan, yalnızca kendi çekim alanlarında savrulan, sık sık kendi karadeliklerine düşen yazılardı bunlar…” İşte, Bir Delinin Güncesi, bu öykülerden biri…

Bu hikayeyi, oyuna/performansa dönüştürme aşamasında çıkış noktamız kadının gözünden (kuş bakışı) bu cehennemi nasıl gördüğünü anlatmak oldu. Bu naifliği olabildiğince büyütmek, gerçek dünya algısını ise küçük ölçeklerde vererek bizdeki izdüşümünü izleyiciye hissettirmekti amacımız. Umarız bu arada deliliğin itibarını da geri verebilmişizdir.

Bu yaşananlar gerçek mi, uydurma mı, yoksa sanrı mı şimdilik biz de bilmiyoruz. Önemi var mı, onu da bilmiyoruz. Hikâye söylemek istediğini söylüyor; biz de hikâyenin bıraktığı yerden sözü devralıyoruz. 

Oynayan: AYŞE LEBRİZ BERKEM
Tasarım: BAŞAK ÖZDOĞAN
Işık Tasarım: KEMAL YİĞİTCAN
Afiş: GÜLAY AYYILDIZ YİĞİTCAN
Asistanlar: BİNNUR IŞIK, OĞULCAN YILMAZ, CANSU SARAN

BİLET AL